Wist je dat een groot deel van wat je lichaam dagelijks doet automatisch gebeurt? Je hart klopt zonder dat je eraan hoeft te denken en je ademhaling past zich daarop aan. Je zenuwstelsel scant voortdurend wat veilig voelt en wat aandacht nodig heeft. Dit ontdekken geeft misschien hoop bij long covid, je onbewuste brein wil je beschermen.
Het onbewuste brein denkt niet in goed of fout. Het stelt zichzelf vooral één vraag: ben ik nu veilig of onveilig?
Ons brein is op een razendsnelle manier voortdurend bezig met voorspellen. Vanuit bescherming vergelijkt het eerdere ervaringen en probeert het vooruit te denken over wat er mogelijk kan gebeuren. Als je lichaam lange tijd onder druk staat of heeft gestaan, kan je brein steeds gevoeliger worden voor signalen van onveiligheid. Het kan extra alert blijven en ingrijpen, zelfs wanneer jij niets spannends doet. Veel mensen herkennen dit in gedachten zoals:
“Straks krijg ik weer een terugslag.”
“De vorige keer ging het mis toen ik dit deed.”
“Mijn lichaam zal nu vast weer zo reageren.”
Daardoor kan je steeds voorzichtiger worden. Je kunt spanning of pijn gaan voelen rondom bepaalde activiteiten en langzaam het vertrouwen in je lichaam verliezen. Dat gebeurt niet omdat je je aanstelt of iets verkeerd doet. Maar je brein en zenuwstelsel proberen je juist te beschermen tegen nieuwe overbelasting of terugslag.
Een tijdje geleden pakte ik een komkommer die al heel lang niet meer vers was, echt heel vies, ik pakte met mijn hand vol in de smurrie. Sindsdien kijk ik eerst een paar keer goed voordat ik een komkommer vastpak. Mijn brein heeft een associatie gemaakt: komkommer = opletten! Dat gaat volledig automatisch en razendsnel, zonder dat ik daar bewust voor kies.
Zo werkt ons brein ook bij ziekte of nare ervaringen. Als een activiteit, prikkel of inspanning meerdere keren samenvalt met klachten of een terugslag, kan je brein extra alert worden op die situatie. Het probeert te voorspellen en te voorkomen dat je opnieuw over je grenzen gaat en in PEM terecht komt. Dat betekent niet dat je lichaam tegen je werkt of dat je klachten niet echt zijn. Dit laat juist zien dat de klachten 100% echt zijn en hoe bijzonder ons brein en zenuwstelsel samenwerken in hun voortdurende poging om ons veilig te houden.
Oefening Oriëntatie. Kijk eens rustig om je heen. Benoem nu 5 dingen die je ziet. Laat je ogen ergens op rusten wat prettig voelt. Dit is een waardevol signaal aan je brein: hier en nu is het veilig. Als je deze oefening regelmatig doet, geef je je brein en zenuwstelsel ook regelmatig signalen van veiligheid. Zo kan je jouw systeem leren om steeds vaker naar rust en veiligheid te gaan. Je kunt dit met al je zintuigen doen op elk moment van de dag.
Het kan erg helpend zijn om stap voor stap weer kleine ervaringen op te doen die rust, veiligheid en vertrouwen geven. Daardoor kan je lichaam langzaam meer ontspanning ervaren en kan er voorzichtig weer ruimte ontstaan voor beweging en herstel. Dat betekent niet dat je meteen vol over je grenzen heen hoeft te gaan of je klachten moet negeren. Het gaat er juist om dat je systeem, binnen jouw mogelijkheden en met hele kleine stapjes, steeds opnieuw mag ervaren dat er naast spanning ook ruimte is voor vertrouwen, veiligheid en rust. Ook je gedachten kunnen hierin een rol spelen.
Gedachten leiden hun eigen leven, ze komen en gaan. Door bewust meer aandacht te geven aan gedachten die rust, vertrouwen en hoop brengen, help je je brein om rustgevende verbindingen te versterken.
Het bijzondere is dat ons brein kan blijven leren en veranderen. Door nieuwe ervaringen mag het stap voor stap ontdekken dat het niet voortdurend op scherp hoeft te staan. Hoe vaker je momenten van rust, veiligheid en vertrouwen mild herhaalt, hoe vertrouwder die weg voor je brein en zenuwstelsel kan worden.
Eigenlijk werkt het net zoals je ooit leerde fietsen of je veters strikken.
In het begin moest je er bewust over nadenken en voelde het misschien onwennig. Door herhaling ontstonden er steeds sterkere verbindingen, totdat het uiteindelijk vanzelf ging. Zo mag je je brein nu ook helpen om nieuwe paden te creëren. Paden van vertrouwen. Eerst voelt dat misschien nog als een smal paadje. Maar net als een bospad dat steeds opnieuw wordt bewandeld, kan het langzaam breder en vertrouwder worden.
Oefening. Even dromen. Wat zou je doen als je lichaam je op dit moment nergens in zou beperken? Gun jezelf een tijdje om hierover te dromen. Schrijf daarna een aantal dingen op die je heel graag weer zou willen doen, ervaren of voelen. Laat je verlangen even meer ruimte krijgen dan je beperkingen. Soms begint vertrouwen met weer een tijdje durven dromen.
Ons brein krijgt de meeste ruimte om nieuwe paden te creëren wanneer het veiligheid ervaart. Regelmatige momenten van rust en vertrouwen kunnen daarbij helpende hulpbronnen zijn. We noemen dit kleine ankers van veiligheid.
